Door Han Polman, commissaris van de Koning in Zeeland

NB. Alleen het gesproken woord telt.

I Welkom 

Namens het provinciebestuur en onze medewerkers heet ik u allen van harte welkom. 

Deze nieuwjaarsbijeenkomst staat in het teken van gezondheid, gezonde geest in een gezond lichaam; daar kunnen we zelf veel aan doen, maar soms worden we geconfronteerd met enorme tegenslag.

Dat overkwam ook Lein Lievense die vorige week is overleden. Velen hebben gisteren in Zoutelande afscheid van hem genomen. Hij zette zich met zijn vrouw Lenie zo in voor sportevenementen, met de Kustmarathon als bekendste.

Ik sprak hem na afloop van de première op 19 december van de documentaire ‘Opgeven? Amme nooit nie’ over hem en de Kustmarathon.

Met die uitspraak is hij een voorbeeld en hopelijk ook een hart onder de riem voor iedereen die de afgelopen tijd tegenslag heeft moeten verwerken. 

II We leven in een bijzondere tijd. 

Zoals hoogleraar Jan Rotmans zegt: ‘we leven niet in een tijdperk van verandering, maar in een verandering van tijdperk’.

We leven in een globaliserende wereld (enorme mobiliteit van mensen, goederen, informatie) waarin we steeds meer van elkaar afhankelijk zijn voor veiligheid, economie, leefbaarheid van onze planeet. 

Tegelijkertijd is er een sterke tendens van verwijdering tussen landen in Europa en tussen continenten en mensen; nieuwe omheiningen tussen groepen mensen, waar vaak kortzichtig egoïsme overheersen;

Gelukkig gaat het nu economisch goed, merken we ook in Zeeland; de werkloosheid is fors gedaald, zelfs grote arbeidstekorten, maar niet iedereen deelt evenveel in die verbetering en velen zien de toekomst onzeker tegemoet;

Klimaatverandering heeft echt invloed, dat wisten al wel in Zeeland en afgelopen jaar was dat extra voelbaar door de concentratie van te natte en heel lang een veel te droge periode;

Hoe gaan wij komend jaar om met sociale en fysieke uitdagingen en kansen in Zeeland, wat is onze rol en verantwoordelijkheid en waardoor laten we ons inspireren?

III Voorbeelden van Zeeuwse veerkracht in 2019

De Zeeuwse filosoof Ad Verbrugge, want geboren in Terneuzen, publiceerde vorig jaar met twee collega’s een boek voor het Voortgezet Onderwijs in Nederland over het ‘goede leven’ en de vrije markt. Wat zijn voorwaarden voor het goede leven; in een wereld waarin vraag en aanbod het niet alleen voor het zeggen kunnen hebben?

Hij noemt een aantal voorwaarden die ook op Zeeuwse schaal komend jaar van betekenis zijn voor een gezonde veerkrachtige en vitale Zeeuwse samenleving in de brede zin van het woord:

  1. de relatie met onze medemens; 
  2. het belang van sterke instituties; 
  3. natuur en duurzaamheid; 
  4. het belang van zingeving; 
  5. aandacht voor lichamelijke gezondheid. 

1. Relatie met onze medemens

De relaties tussen ons als mensen zijn cruciaal voor het goede leven, zakelijk en privé. Van enorme waarde zijn de verbindingen die de vele vrijwilligers leggen met hun medemens in sport, zorg, cultuur. Ik ben daar in Zeeland altijd zeer van onder de indruk; 

Dat vrijwilligerswerk kreeg een impuls afgelopen jaar via het Zeeuws Helden Fonds. Gedeputeerde Harry vd Maas heeft met de Zeeuwse gemeenten en het Oranjefonds dit samenwerkingsfonds ingericht voor projecten die bijdragen aan een sociale en leefbare provincie, waarin we naar elkaar omzien.

Tijdens het bezoek van de Koning en Koningin in oktober aan Schouwen-Duiveland en Tholen zijn ook mooie voorbeelden getoond hoe bedrijven hun schroom overwinnen en medemensen in dienst te nemen die misschien soms wat meer aandacht nodig hebben, maar zoveel toevoegen aan de cultuur en samenwerking binnen organisaties. 

(Dit was overigens het laatste Koninklijke bezoek aan Zeeland dat werd begeleid door   Kamerheer van de Koning Jack Asselbergs. Hij is per 1 januari opgevolgd door Danny Hollestelle en wij verheugen ons op de samenwerking met de nieuwe kamerheer) 

Voor een goede relatie met onze medemens geldt vooral in dit tijdperk van digitalisering en social media dat we elkaar blijven ontmoeten en in de ogen kijken. Ons op de hoogte te stellen van feiten en ontwikkelingen, hoor en wederhoor voordat we oordelen. En we laten ons niet ondermijnen door lieden met verkeerde bedoelingen!

2. Het belang van sterke instituties

Voor een goede belangenafweging en -behartiging kan Zeeland niet zonder sterke instituties. Gemeenten, waterschap, provincie die goed democratisch gelegitimeerd zijn, zich verantwoordelijk weten en elke dag aan vertrouwen werken. Door nabij te zijn, herkenbaar en inwoners betrekken!

Stem daarom allen op 20 maart voor Provincie en Waterschap en op 23 mei voor het Europees parlement! 26 mei kiezen de provinciale staten de Eerste Kamer, deze verkiezingen zijn dus ook landelijk relevant. Net zoals tijdens de Republiek der Nederlanden dragen de gewesten, de provincies het land! 

Welkom op de Open Dag op zaterdag 23 februari als wij onze deuren van het Abdijcomplex open zetten voor álle inwoners van Zeeland om nader kennis te maken met provincie en waterschap!

Het afgelopen jaar hebben we de samenwerking tussen overheden, bedrijfsleven en maatschappelijke instellingen weer versterkt, ondermeer via de Economic Board. We voeren het actieprogramma Balkenende met elkaar uit. We versterken de veerkracht van onze economie ook door samenwerking met onze Vlaamse buren. We waren gastheer van de regeringen van Vlaanderen en Nederland, hier in de Abdij.

Na de succesvolle afronding van de havenfusie North Sea Port moeten we nu doorontwikkelen in duurzaamheid, arbeidsmarkt en infrastructuur.

Ook grensoverschrijdend verder met het versterken van onderwijs en arbeidsmarkt in campus Zeeland 2.0. Voor innovaties en investeringen in water, energie, voedsel moet je gewoon hier zijn. 

Het zit nu in ieder geval tussen de oren van onze regeringen; geen grenzen aan de groei, maar duurzaam groeien aan de grens! 

Het is goed om te constateren dat bedrijven in Zeeland bij monde van de Zeeuwse voorzitter van VNO-NCW actief mee doen om Zeeland als sterk merk – want dat zijn we! – op de kaart te zetten en te investeren in duurzaamheid. 

Gedeputeerde de Bat werkt met overheden en bedrijven samen aan de uitvoering van het aanvalsplan voor de arbeidsmarkt om mensen in Zeeland aan het werk te helpen en niet bescheiden te zijn en naar buiten toe samen meer te stralen in wat we gewoon zijn: een geweldige Delta-regio om te wonen, recreëren, te studeren, werken en te ondernemen!

De legitimatie, het gezag van instituties is natuurlijk ook afhankelijk van hun gedrag. In dat verband had de burgemeester van Vlissingen het niet treffender kunnen zeggen als het gaat om de afspraken over de komst van de Marinierskazerne: we gaan uit van een betrouwbare overheid die zijn afspraken gewoon nakomt! 

De komst van de Marinierskazerne is door diverse kabinetten toegezegd, de opening zou eigenlijk al in 2017 zijn. Aanleiding was vooral ook de noodzakelijke structurele economische impuls voor Zeeland, de spin-off van de kazerne. Ondertussen missen we de effecten dus al enkele jaren; laat ook dat een aansporing zijn voor ‘Den Haag’!

Conform de oproep van de commissie Balkenende versterken we de bestuurskracht tussen de Zeeuwse overheden. We zijn een regio en we doen het samen op Zeeuwse schaal met het waterschap, de provincie en onze 13 gemeenten. Die sterke samenwerking op Zeeuwse schaal is wezenlijk voor de opgaven waarvoor we staan. We kunnen niets afzonderlijk! 

We zijn een regio-provincie; het klimaatakkoord van Parijs wordt niet in die Franse hoofdstad uitgevoerd en ook niet in Den Haag, maar hier bij ons in Zeeland, bij u en bij mij! Als we dat samen doen en elkaar helpen zijn we tot veel in staat. We lopen voorop met wind, zon en getijde en we kregen al complimenten van Ed Nijpels over de samenwerking bij ons energie-akkoord als landelijk voorbeeld, maar dat vatten we op om het nog beter te doen!

3. Natuur en duurzaamheid, de derde voorwaarde voor veerkracht en het goede leven

Het zal steeds vanzelfsprekender moeten worden dat wat we van de natuur gebruiken ook weer aan haar terug kunnen geven.

Zonder gezonde natuur, schone lucht, een veilig milieu zijn we natuurlijk nergens. Sterker nog, dat is de aantrekkingskracht van onze Zeeuwse Delta! 

Wij wachten daarom niet tot het ontwerp Klimaatakkoord op landelijk niveau een echt akkoord is geworden. We zetten daarom al stappen op het terrein van energie, mobiliteit, gebouwde omgeving, landbouw en landgebruik, ruimte en industrie door aanpassing van industriële processen en gebruik van elkaars grondstoffen en energie.

Het is waar dat dat vooral ook een sociale opgave is waar het haalbaar, betaalbaar en uitvoerbaar moet zijn. Maar ook het besef dat het er niet allemaal bij komt, maar vooral dat veel anders moet en kan: in keuzen en gedrag voor bedrijven, overheden en bij ons privé.

Het vraagt soms extra investeringen maar op termijn verdienen we die terug. We verdienen met elkaar aan innovatie, we lopen voorop, ook in onze industrie, en ook bij het betrekken van onze inwoners, de inwonersinitiatieven zoals komend jaar de officiële opening Windpark Krammer, het grootste burgerinitiatief van Nederland.

Provincie en gemeenten maken op lokaal én provinciaal niveau de juiste keuzes over het gebruik van ons grondgebied: hoe gaan we om met onze ruimte, waar, wat en op welke manier? We gaan samen werken aan de omgevingsvisie voor onze Zeeuwse Delta. 

De natuur vraagt uitbreiding, onderhoud en beheer. Afgelopen jaar hebben provinciale staten na een zorgvuldige voorbereiding onder leiding van gedeputeerde Carla Schönknecht de natuurvisie voor Zeeland vastgesteld en de nodige regelgeving. Een visie waar we trots op kunnen zijn!

4. Belang van zingeving

Hoewel we verschillende inspiratiebronnen hebben waarmee we ons morele kompas richting geven delen we in Zeeland belangrijke waarden: gelijkwaardigheid, tolerantie, wederzijds respect en we spreken elkaar daarop aan. Dat is niet altijd gemakkelijk maar dat doen we wel.

De universele verklaring voor de rechten van de mens, vorig jaar 70 jaar geleden overeengekomen, gaat in essentie over menselijke waardigheid en vindt zijn basis in de vier vrijheden, de four freedoms van Roosevelt. De four freedoms awards zijn afgelopen jaar hier in deze kerk weer uitgereikt aan indrukwekkende voorvechters van onze vrijheid. 

De herdenking en viering van die vrijheid krijgt dit jaar een prominente plaats in Zeeland. De nationale start van 75 jaar vrijheid start op 31 augustus met de herdenking van de slag om de Schelde hier in Zeeland, in de bredere context van de bevrijding van Zuid-Nederland. 

De Slag om de Schelde was de langste en hevigste militaire operatie op Nederlands grondgebied die tot doel had de haven van Antwerpen toegankelijk te maken. Heel Zeeland wordt bij deze herdenking betrokken want overal in onze provincie is enorm geleden en gestreden. 

De nationale start is in Zeeuws-Vlaanderen, Terneuzen Maar de herdenking en viering van vrijheid is dit jaar een kans om de hele provincie als land van vrijheid te belichten. Ik zie al veel initiatieven ontstaan. De Slag om de Schelde is na dit jaar geen ‘vergeten slag’ meer!

Ook onze kunst en cultuur kunnen bijdragen aan zingeving en zelfvertrouwen van mensen. Kunst spreekt de taal van emotie, raakt de harten van mensen en draagt bij aan individuele ontplooiing, participatie en gezondheid. En kunst en cultuur kunnen kracht en inspiratie geven voor de aanpak van maatschappelijke vraagstukken door een andere manier van kijken en betrekken.

Onder leiding van gedeputeerde Ben de Reu is het regioprofiel Cultuur van Zeeland opgesteld en heeft ook de Rijksoverheid een handreiking gekregen om oog te hebben voor en mee te investeren in de regionale kracht van onze cultuur.

5. Tot slot, lichamelijke gezondheid

Een gezonde geest in een gezond lichaam is een voorwaarde om alle uitdagingen in het leven aan te kunnen. We kunnen daar veel aan doen en hebben zoveel kansen juist in onze provincie:

Gezond de geweldige Zeeuwse natuur in, Gezond eten waar zoveel gezond aanbod van voedsel van land en uit water in Zeeland is, Gezond bewegen waar we bij uitstek fietsprovincie zijn, wandelprovincie, unieke watersport gelegenheden. 

We zullen ons steeds meer onderscheiden als gezonde provincie, voor jong en oud.

Aan het einde van onze nieuwjaarsbijeenkomst krijgt u een vitaminedoosje mee met Zeeuwse ingrediënten voor uw gezondheid en vitaliteit. Maak er regelmatig gebruik van!

IV Afronding

Een veerkrachtig Zeeland, vitaal, met goede onderlinge relaties, sterke instituties, respect voor natuur, inzet voor duurzaamheid, gedeelde waarden en met de blik vooruit werken wij in Zeeland aan onze toekomst!

Ik mag daar de komende jaren weer mijn bijdrage aan leveren. Ik ben zeer blij met mijn herbenoeming. ‘De blik vooruit’ is dan ook het thema van mijn jaarverslag, dat na deze bijeenkomst weer online beschikbaar is. De samenwerking met u smaakt naar meer!

Ik dank de leden van PS en GS in het in mij gestelde vertrouwen. We gaan richting verkiezingen van 20 maart, dus voor sommigen van u nu de laatste keer in uw huidige hoedanigheid. Vanaf deze plaats mijn grote waardering voor de onderlinge samenwerking en betrokkenheid. Het Zeeuwse belang bindt ons enorm!

Wij kunnen nu gaan genieten van een dans van studenten van Scalda: ‘Give me Energy’. Daarnazullen wederom  Zeeuwse complimenten worden uitgereikt. Het zijn allemaal voorbeelden van initiatieven, individuen en groepen mensen die bijdragen aan het toekomstbestendig en gezond maken en houden van onze provincie.

Namens het bestuur van de Provincie Zeeland wens ik u allen een gelukkig, veerkrachtig, gezond en vitaal Nieuwjaar!