PFAS actueel

PFAS staat volop in de belangstelling in de media. De Provincie Zeeland werkt aan het terugdringen van PFAS in het milieu, maar heeft zelf weinig bevoegdheden. Wat doet de Provincie wel en niet en waarom?

Een luchtfoto van de Westerschelde met op de voorgrond Waterdunen.

Poly- en perfluoralkylstoffen (PFAS) is een groep chemische stoffen die door de mens zijn gemaakt. De stoffen uit de PFAS-groep zijn onder andere water-, vet- en vuilafstotend. Ze worden toegepast in verschillende producten, zoals voedselverpakkingsmaterialen en anti-aanbaklagen van pannen. Eenmaal in het milieu blijven ze daar aanwezig en kunnen in kleine hoeveelheden terecht komen in voedsel of drinkwater en daarmee ook in ons bloed. In de Westerschelde blijkt veel PFAS te zitten, vooral afkomstig uit Vlaanderen. Inwoners maken zich hierover zorgen. De Provincie deelt die zorgen en onderneemt actie waar mogelijk.

Indirecte lozingen

De enige bevoegdheid die de Provincie heeft is voor indirecte lozingen van afvalwater. Een indirecte lozing is een lozing die niet direct op het oppervlaktewater uitkomt, maar wordt geloosd via een bedrijfsriolering of ander tussenliggend (zuiverings)werk van iemand anders. De Provincie Zeeland is voor een aantal van deze bedrijven bevoegd gezag. Er worden in Zeeland geen vergunningen verstrekt voor het lozen van PFAS, maar uit een steekproef die de Provincie heeft laten uitvoeren, blijkt dat er toch PFAS vrijkomen, bijvoorbeeld bij de rioolwaterzuiveringsinstallaties. De Provincie is in overleg met deze bedrijven om te kijken of en hoe PFAS verder teruggedrongen kan worden.

Voedselveiligheidsonderzoek

Er wordt steeds meer duidelijk over de schadelijkheid van PFAS en de hoeveelheid PFAS die in de Westerschelde zit. Over wat dit betekent voor het eten van vis, zeegroenten en schelpdieren is nog weinig onderzoek gedaan. Dit is in november 2021 aanleiding geweest voor de Provincie Zeeland, na overleg met de betrokken ministeries, om opdracht te geven aan WUR en het RIVM om onderzoek te doen naar de voedselveiligheid in de Westerschelde.

Bloedonderzoek

Er komen ook veel vragen over bloedonderzoek. De Provincie heeft geen rechtstreekse rol ten aanzien van gezondheid. Vanwege de zorgen over PFAS trekt de Provincie zich de zorgen over gezondheid wel aan. De gemeenten, als gezamenlijk eigenaar van de GGD, bevoegd gezag voor een dergelijk gezondheidsonderzoek hebben aan de Provincie aangegeven dat zij in het Algemeen Bestuur gaan afwegen of en welk vervolgonderzoek nodig is en willen dit aanvullend/ navolgend laten zijn op lopende onderzoeken.

Zwemwater

Uit verschillende wetenschappelijke bronnen blijkt dat opname van PFAS via het voedsel en drinken de belangrijkste manier is waarop mensen worden blootgesteld aan deze stoffen. Bij contact via de huid is de opname (veel) kleiner. Desondanks heeft de Provincie Rijkswaterstaat en GGD gevraagd om voor de Westerschelde te beoordelen of er sprake is van risico’s bij zwemmen. Rijkswaterstaat zal op drie representatieve zwemwaterlocaties in de Westerschelde voor en gedurende het zwemseizoen 2022 extra metingen uitvoeren naar PFAS. Het RIVM en de GGD beoordelen (mede) op basis van de resultaten daarvan of er veilig gezwommen kan worden.

Hedwige

De hoge concentraties PFAS in de Westerschelde roepen ook vragen op over het onder water zetten van de Hedwigepolder. Daarom heeft de Provincie aan onderzoeksbureau Deltares gevraagd de mogelijke effecten en risico's van PFAS voor ontpoldering in beeld te brengen. Deltares geeft aan dat er geen reden is om af te wijken van de conclusie die al eerder is getrokken: de kwaliteit van een nieuw buitendijks natuurgebied zal hetzelfde zijn als van de huidige buitendijkse natuurgebieden. In februari is in Provinciale Staten gedebatteerd over het Hedwige-Prosperproject vanwege PFAS in de Westerschelde. Naar aanleiding van dat debat en een daarin aangenomen motie is bij de minister van LNV het verzoek overgebracht om, voordat eb en vloed terugkomt in het gebied, te garanderen dat de kwaliteit van de landbodem niet verslechtert met PFAS, ook als die landbodem inmiddels onder water is gezet en als waterbodem geldt.

Oosterweelverbinding Antwerpen

In de bodem van de Schelde wordt een sleuf gegraven voor een nieuwe tunnel. Dat is een schakel in de Oosterweelverbinding, de nieuwe noordelijke route om het centrum van Antwerpen. Er is een vergunning afgegeven om een deel van de vrijkomende baggerspecie te storten net voor de grens bij de Schaar Ouden Doel in België.  Rijkswaterstaat heeft de vergunningaanvraag hiervoor geanalyseerd en geeft aan dat de baggerspecie die verplaatst mag worden beperkte hoeveelheden PFAS mag bevatten. Gestelde normen in de vergunning moeten met bemonstering worden gecontroleerd. Het bovenste deel van de specie dat wel vervuild is, komt niet terug in de Schelde. Een verslechtering van de waterkwaliteit van de Westerschelde is daarmee niet te verwachten. De Provincie heeft daarom geen zienswijze ingediend op deze vergunning. Wel hebben we Rijkswaterstaat gevraagd hoe ze vinger aan de pols kunnen houden bij de bemonstering en de analyse van de baggerspecie en aan de Vlaamse opdrachthouder gevraagd om vanuit Zeeland ook de meetresultaten te ontvangen.

Zienswijzen

Hoewel de Provincie weinig bevoegdheden heeft, kan ze tegen sommige besluiten wel een zienswijze indienen en eventueel bezwaar aantekenen. Als we dat nodig vinden doen we dat ook. Zo zijn we alert op baggerwerkzaamheden en dienden we een zienswijze in op de vergunningen het jaarlijkse vaargeulonderhoud van de Westerschelde, omdat we willen weten hoe en op welke manier het ministerie van LNV en Rijkswaterstaat rekening houden met PFAS.

Schonere Schelde

Samen met Vlaanderen en instanties zoals Rijkswaterstaat en het ministerie van I&W werkt de Provincie aan afspraak die er toe moet leiden dat de Westerschelde schoner wordt. Een dergelijke afspraak is ook gemaakt met de landen rond de Rijn.

PFAS in producten

De ultieme oplossing voor het terugdringen van PFAS in onze leefomgeving is het stoppen van het maken van producten die PFAS bevatten. De Nederlandse overheid heeft samen een aantal andere Europese lidstaten het initiatief genomen binnen Europese Unie in te zeten op een verbod op de productie van niet essentiële PFAS houdende producten.