Veelgestelde vragen over het Programma Landelijk Gebied

Op 2 juli 2024 hebben GS besloten verder te gaan met de volgende versie van het Zeeuws gebiedsprogramma.  Door het wegvallen van het Nationaal Programma Landelijk Gebied en het bijbehorende Transitiefonds was er geen aanpak meer vanuit het Rijk. De doelen en opgaven voor natuur, water, klimaatadaptatie Het aanpassen van onze omgeving aan het veranderende klimaat. Bijvoorbeeld het aanleggen van een groen dak. Zie ook www.zeelandverandertmee.nl. , zoetwaterbeschikbaarheid en volhoudbare landbouw zijn echter niet verdwenen. Om die reden hebben GS besloten te werken aan een volgende versie van het Zeeuws gebiedsprogramma met een Zeeuwse aanpak, met de nieuwe naam Programma Landelijk Gebied. Op 21 oktober 2025 hebben GS het Ontwerp Programma Landelijk Gebied vastgesteld.

In juni 2026 hebben  Gedeputeerde Staten Het dagelijks bestuur van de Provincie.  het Programma Landelijk Gebied vastgesteld. U kunt het Programma vinden op https://zoek.officielebekendmakingen.nl/prb-2025-18171.html en https://omgevingswet.overheid.nl/regels-op-de-kaart/documenten/_akn_nl_act_pv29_2025_000001_akn_nl_bill_pv29_2025_000001/overzic

Op basis van internationale afspraken heeft Nederland doelen bepaald voor verbetering van natuur, water en klimaat. In het Programma Landelijk Gebied legt de Provincie vast welke maatregelen mogelijk zijn om bij te dragen aan deze Europese doelen voor natuur, stikstof, water en klimaat. Deze maatregelen worden samen met medeoverheden, maatschappelijke organisaties en vertegenwoordigers van de sectoren landbouw, industrie, recreatie en natuurorganisaties uitgewerkt. Het programma Landelijk Gebied wordt begin 2026 aan Provinciale Staten Het algemeen bestuur van de Provincie. voorgelegd.

Het Programma Landelijk Gebied (PLG) is een belangrijk document voor de toekomst van natuur, water en landbouw in Zeeland. Omdat het programma in het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO) staat, is het daar vaak technisch en lastig leesbaar.

Daarom hebben we een publiekssamenvatting gemaakt: een korte en begrijpelijke uitleg van de belangrijkste onderdelen. Zo kan iedereen snel zien waar het programma over gaat en wat het betekent voor Zeeland. U kunt het hier downloaden.

Het Zeeuws gebiedsprogramma was de voorloper van het Programma Landelijk Gebied. Begin juli 2023 heeft de Provincie Zeeland de conceptversie van het Zeeuws gebiedsprogramma ingeleverd bij de toenmalige minister voor Natuur en Stikstof. In het concept Proefversie, plan, ontwerp Zeeuws gebiedsprogramma stonden vijf maatregelpakketten; voor akkerbouw, veeteelt, water, natuur en overig (recreatie, mobiliteit De mogelijkheden om mensen, goederen en berichten te verplaatsen in een gebied. Ook: wegen, vaarwegen, openbaar vervoer. en industrie).

De koplopermaatregelen zijn onderdeel van het concept Proefversie, plan, ontwerp Zeeuws gebiedsprogramma. Het zijn maatregelen die gaan over bijvoorbeeld akkerbouw, zoals eiwitteelten en biologisch landbouw. De provincie heeft voor deze maatregelen geld gekregen van het Rijk. Veel van deze koplopermaatregelen bevinden zich in de uitvoeringsfase.

Er zijn veel doelen en opgaven maar in het Programma Landelijk gebied richten we ons op natuur (natuur weer in goede staat brengen en houden), water (bijvoorbeeld voldoende schoon water in sloten en plassen) en klimaatadaptatie Het aanpassen van onze omgeving aan het veranderende klimaat. Bijvoorbeeld het aanleggen van een groen dak. Zie ook www.zeelandverandertmee.nl. (bijvoorbeeld ons voorbereiden op de gevolgen van klimaatverandering en minder uitstoot van broeikasgassen).

De Provincie vindt het belangrijk dat alle sectoren vrijwillig bijdragen aan de opgaven. De invulling van het Programma landelijk Gebied verloopt op verschillende manieren. Voor 5 gebieden is er een zogenaamde Zeeuwse integrale volledig, compleet, in zijn geheel, alles omvattend gebiedenaanpak. Daarnaast wordt samen met andere overheden, vertegenwoordigers van de verschillende sectoren en andere belanghebbenden De personen die door een besluit van een bestuursorgaan direct in hun belang worden geraakt. naar mogelijkheden gezocht om de verschillende opgaven in het landelijk gebied integraal volledig, compleet, alles omvattend aan te pakken.

Per gebied bepalen we samen met de omgeving hoe we de opgaven in Zeeland zo goed mogelijk kunnen aanpakken. Ruimte en landschap bepalen wat er kan; het effect op inwoners bepaalt wat we doen. Integraal volledig, compleet, alles omvattend werken is geen nieuw begrip. Bij elk project spelen meerdere belangen en moet je als overheid naar het grotere plaatje kijken en daarna een afweging maken. De integrale volledig, compleet, in zijn geheel, alles omvattend gebiedenaanpak gaat nog iets verder: per gebied brengen we in beeld welke vraagstukken en opgaven er liggen. We brengen in beeld wat goed is voor de natuur, landbouw en recreatie, maar ook wat goed is voor leefbaarheid, bereikbaarheid en de economie in bredere zin. Op die manier leggen we de basis voor een gezond gebied waarin het ook op de lange termijn prettig wonen, ondernemen, werken en recreëren is.

In Zeeland zijn we momenteel in vijf gebieden aan de slag met de integrale volledig, compleet, in zijn geheel, alles omvattend gebiedenaanpak: Noordwest Walcheren, Schouwen-West, het Veerse Meer, North Sea Port District en Grenspark Groot Saeftinghe. In deze gebieden zijn zogenaamde netwerkregisseurs ingezet. De netwerkregisseur gaat in zo’n gebied samen met partners aan de slag. In dat proces houdt de netwerkregisseur rekening met wensen en belangen in het gebied en waar wel of geen draagvlak voor is. En met wat past bij de plek, bij de identiteit van het gebied.

De regio’s waar we nu aan de slag gaan, staan voor grote uitdagingen. Het gaat er niet goed met de natuur. Ook economisch en sociaal gezien kan er wel wat verbeteren. Als we die zaken in samenhang oppakken, kan er voor iedereen winst behaald worden. Ook voor de natuur! Daarom organiseren we gebiedsprocessen, waarbij inwoners en ondernemers een duidelijke stem krijgen.

Kenmerkend voor de integrale volledig, compleet, in zijn geheel, alles omvattend gebiedenaanpak is dat we als Provincie niet willen voorschrijven wat er moet gebeuren in een gebied. We maken de plannen samen met inwoners, ondernemers en andere belanghebbenden De personen die door een besluit van een bestuursorgaan direct in hun belang worden geraakt. . Zij weten tenslotte het beste wat er op een plek wel en niet kan. Daarom voeren we gesprekken met tal van partijen. Daarin heeft iedere partij eigen verantwoordelijkheden en taken.

Om Nederland ook in de toekomst gezond en leefbaar te houden, moeten we anders omgaan met de ruimte en natuur in ons land. De basis daarvoor is een gezonde bodem, rijke natuur, een schone lucht en schoon en voldoende water. Alle provincies hebben een gebiedsprogramma geschreven met mogelijke maatregelen om neerslag van stikstof te verminderen en de natuur robuuster te maken. Ook in Zeeland.

Het Programma Landelijk Gebied is een belangrijk kader voor de gebiedenaanpak. Daarnaast kijken we in de gebiedenaanpak naar andere opgaven, zoals leefbaarheid, mobiliteit De mogelijkheden om mensen, goederen en berichten te verplaatsen in een gebied. Ook: wegen, vaarwegen, openbaar vervoer. en economie. Ook nemen we mee welke ideeën en initiatieven er in de gebieden zelf leven. Al die zaken willen we aan elkaar koppelen in de gebiedenaanpak. Centraal staat een gezonde leefomgeving waarin het goed en veilig wonen, werken en recreëren is.

De Vogel- en Habitatrichtlijnen (VHR) regelen de bescherming van kwetsbare gebieden, dieren en plantensoorten. Hiervoor zijn speciale beschermingszones aangewezen die bijdragen aan het behoud van bepaalde diersoorten en habitats. Deze zones heetten Natura 2000-gebieden.

Zeeland kent enkele Natura 2000-gebieden die in meer of mindere mate te maken hebben met een aanzienlijke stikstofoverbelasting. In de Wet stikstofreductie en natuurverbetering (Wsn) zijn doelstellingen opgenomen. Deze doelstellingen gaan over het blijvend verlagen van de overbelasting en de natuur weer in goede staat te brengen en te houden. In 2030 moet landelijk minimaal 50% van de overbelaste stikstofgevoelige Natura 2000-gebieden weer gezond zijn. Dit is een oordeel van de rechter in de Greenpeace-rechtszaak van 22 januari 2025.

De afgelopen jaren hebben we al veel maatregelen genomen om de biodiversiteit De hoeveelheid verschillende soorten planten en dieren die bestaan in een bepaald gebied. in de Zeeuwse natuurgebieden te herstellen. Onder andere in de Schouwen-West en Noordwest Walcheren is in de duinen de bovenste laag grond met begroeiing verwijderd. Ook is vogelkers (bospest) weggehaald. Zo ontstaat een meer open gebied en kunnen kenmerkende duinplantjes zich beter ontwikkelen. De komende tijd zullen we samen met andere partijen mogelijkheden voor een verdere gebiedsgerichte aanpak in kaart brengen.

Natura 2000 is de naam voor een Europees netwerk van beschermde natuurgebieden. In Natura 2000-gebieden beschermen we planten en dieren die in Europa bedreigd zijn. Ook wordt hun natuurlijke leefomgeving beschermd om de biodiversiteit De hoeveelheid verschillende soorten planten en dieren die bestaan in een bepaald gebied. te behouden. In Zeeland hebben zestien natuurgebieden de status van een Natura 2000-gebied Een Natura 2000-gebied is een beschermd natuurgebied van Europees belang. Hier beschermen we de leefgebieden van bepaalde dieren, planten en natuurlijke habitattypen. Bescherming is nodig voor het behoud van de biodiversiteit en om te voldoen aan de verplichtingen van de vogelrichtlijn en habitatrichtlijn. .

Voor de Natura 2000-gebieden is een natuurdoelanalyse (NDA) opgesteld. Een NDA beschrijft hoe het gaat met de natuur in een gebied. Het laat zien of en welke problemen er zijn, en welke maatregelen nodig zijn om de natuur weer gezond te maken.

De Nationale Databank Flora en Fauna (NDFF) is een centrale plaats waar alle gegevens van planten en dieren worden opgeslagen. De Nationale Databank Flora en Fauna verzamelt informatie van verschillende partijen. Deze informatie is voor iedereen opvraagbaar, maar de NDFF vraagt hier wel een financiële vergoeding voor. Als Provincie verzamelen we zelf ook gegevens. Deze informatie is beschikbaar via:

• Open Data portaal Zeeland
• Atlas van Zeeland

1. Uiterlijk in 2027 moeten maatregelen zijn genomen die nodig zijn om te komen tot gezonde aquatische ecosystemen volgens de Kaderrichtlijn Water. De Provincie Zeeland heeft het waterkwaliteitsbeleid uitgewerkt in het regionale waterprogramma.
2. Met het ‘Zeeuws Deltaplan Zoet Water’ willen we dat Zeeland in 2050 kan omgaan met een tekort aan zoet water.
3. Bij de inrichting van het gebied speelt het overbelaste water- en bodemsysteem een doorslaggevende rol.

De Kader Richtlijn Water is een Europese wet waarin de waterdoelstellingen vermeld staan. Slechts een klein percentage van de 'open wateren', zoals rivieren, meren, vennen, sloten en grachten voldoet aan de normen inzake de waterkwaliteit van de Kaderrichtlijn Water (KRW).

Vanuit de KRW wordt in het NPLG de kwaliteit van oppervlakte- en grondwater meegenomen, voor zover beïnvloed door landbouw (nutriënten en gewasbeschermingsmiddelen). Ook de hoeveelheid grondwater dat beschikbaar is, is onderdeel van de KRW. Zowel de natuur als de landbouw hebben  voldoende water nodig.

De Provincie Zeeland heeft het waterkwaliteitsbeleid uitgewerkt in het regionale waterprogramma. Uiterlijk in 2027 moeten alle maatregelen genomen zijn die nodig zijn om te komen tot gezonde aquatische ecosystemen.

In onze zilte provincie hebben we weinig natuurlijke zoet water bronnen. Voor de Zeeuwse natuur, een volhoudbare Zeeuwse landbouw én om de stikstofreductiedoelen te behalen, is de beschikbaarheid van zoet water van essentieel belang. Agrariërs zijn voor de teelt van hun gewassen voor een groot deel afhankelijk van regenwater. Hoe kun je ook in de toekomst voldoen aan de vraag naar zoet water? Dat is best een uitdaging. Met een actieve aanpak willen we vooral in het landelijk gebied vraag en aanbod meer in balans brengen. Dat doen we met het Zeeuws Deltaplan Zoet water. Met dit plan willen we dat Zeeland in 2050 kan omgaan met een tekort aan zoet water.

1. Reductie broeikasgassen: Hiervoor zijn verschillende maatregelen nodig. Deze maatregelen staan niet op zichzelf, maar zijn onderdeel van een samenhangende aanpak.
2. Koolstofvastlegging: Omdat bossen een belangrijke rol spelen bij het vastleggen van het broeikasgas koolstofdioxide (CO₂) is de uitvoering van de Zeeuwse Bosvisie ook belangrijk.
3. Methaanemissiereductie: De veehouderij is één van de belangrijkste producenten van methaan. Onderzocht wordt of andere voeder strategieën de hoeveelheid methaan kunnen reduceren.
4. In 2021 hebben alle betrokken overheden de Aanpak klimaatadaptatie Het aanpassen van onze omgeving aan het veranderende klimaat. Bijvoorbeeld het aanleggen van een groen dak. Zie ook www.zeelandverandertmee.nl. Provincie Zeeland (KasZ) opgesteld. Hierin hebben we samen vastgelegd hoe we ons in Zeeland aanpassen aan het veranderende klimaat en omgaan met de gevolgen daarvan. Integraliteit

In 2016 heeft de Europese Unie (EU) mede namens Nederland het Klimaatakkoord van Parijs ondertekend. Doel van het akkoord is om de opwarming van de aarde te beperken tot ruim onder 2 graden Celsius. Met een duidelijk zicht op 1,5 graden Celsius.

Om de doelen van het Klimaatakkoord van Parijs te halen zijn afspraken in Europa gemaakt. De EU-lidstaten hebben met elkaar afgesproken dat de EU in 2030 minimaal 55% minder broeikasgassen moet uitstoten (in vergelijking met 1990).  In 2050 wil de Europese Unie klimaatneutraal zijn. Dat betekent dat er dan niet meer broeikassen uitgestoten dan vastgelegd worden.

De Provincie Zeeland heeft de Klimaatafspraken van Parijs en het landelijk Klimaatakkoord vertaald naar de Zeeuwse situatie: ‘Parijs op z’n Zeeuws’. Deze vertaling is door de Zeeuwse overheden vastgesteld. Uitgangspunt is dat er geen (lokale) verslechtering optreedt in de luchtkwaliteit en leefbaarheid (incl. geur), en waar mogelijk een verbetering optreedt.

In 2021 hebben alle betrokken overheden in Zeeland de Klimaatadaptatiestrategie Zeeland (KasZ) opgesteld. Hierin hebben we samen vastgelegd hoe we ons in Zeeland aanpassen aan het veranderende klimaat en omgaan met de gevolgen daarvan. Hoofddoel ervan is te voorkomen dat klimaatverandering leidt tot grote problemen of zelfs ontwrichting van de natuur, landbouw, recreatie, bebouwd gebied en vitale en kwetsbare functies.

AERIUS is het instrument waarmee neerslag (depositie) van stikstof op Natura 2000-gebieden binnen Nederland wordt berekend, gemonitord en geregistreerd. Het RIVM ontwikkelde en beheert AERIUS. In het rekenmodel worden ook de meteorologische omstandigheden meegenomen.

Het volgen van de verschillende planten en dieren gebeurt met verschillende monitoringprogramma’s. Monitoren volgen/bekijken/in de gaten houden/bestuderen is het steeds in de gaten houden van aantallen soorten of processen. Hierbij sluiten we waar het kan aan bij landelijke meetnetten. Door dezelfde methoden te gebruiken kunnen we gegevens vergelijken. Terreinbeheerders, soortenorganisaties, vrijwilligers en adviesbureaus voeren deze tellingen uit in overleg of in opdracht van de Provincie Zeeland.  

Naast monitoring vindt er ook regelmatig onderzoek plaats. Er wordt onderzoek gedaan naar een bepaalde soort of een proces waar we meer van willen weten. Zo kunnen we ervoor zorgen dat deze soort blijft bestaan. We onderzoeken waarom het slecht gaat met de soort, en nemen actie om dit te herstellen.

Een PAS-melder is een ondernemer of onderneming die in de tijd van de Programmatische Aanpak Stikstof (PAS) geen vergunning Toestemming van een bestuursorgaan om een bepaalde handeling te verrichten of activiteit uit te voeren. nodig had voor de activiteit die hij wilde uitvoeren, maar alleen een melding hoefde te maken. Op 29 mei 2019 besliste de Raad van State dat activiteiten waarvoor alleen een melding was gedaan illegaal waren. Ondernemers of ondernemingen hadden een vergunning nodig voor hun activiteit.

Benieuwd welke regelingen er nu zijn? Kijk voor een overzicht op: Duurzame landbouw (rvo.nl)

Ook in Zeeland wordt het steeds moeilijker om vergunningen vanuit de Wet natuurbescherming te verlenen. Dit komt door de beperkte vrije stikstofruimte. Het is lastiger als de initiatiefnemer bedenker geen mogelijkheden heeft om intern of extern te salderen. Het wordt steeds duidelijker dat er eerst maatregelen genomen moeten worden die de natuur weer gezonder maken.

Om de natuur en het milieu te beschermen zijn er wetten, regels en verordeningen opgesteld. In enkele gevallen moet u een ontheffing Een persoon of organisatie krijgt toestemming om iets te doen wat verboden is. (soortbescherming) of vergunning Toestemming van een bestuursorgaan om een bepaalde handeling te verrichten of activiteit uit te voeren. (gebiedsbescherming, inclusief stikstof) aanvragen voor een activiteit. Meer informatie over vergunningen en ontheffingen leest u bij het loket ‘Vergunningen en ontheffingen’.

NOVEX staat voor Nationale OmgevingsVisie EXecutiekracht. Programma NOVEX houdt zich bezig met de ruimtelijke inrichting van Nederland. De ruimte in Zeeland is schaars, terwijl ruimtelijke opgaven groot zijn. Denk aan het woningtekort, de kwaliteit van de natuur en de energievoorziening; ze hebben allemaal grote ruimtelijke impact. Eén ding is duidelijk: niet alles kan en niet alles kan overal. We zullen keuzes moeten maken voor Zeeland. Het doel van de NOVEX is om afspraken te maken over de ruimtelijke opgaven die spelen in Nederland en in Zeeland.

Samen met de Zeeuwse gemeenten en andere samenwerkingspartners is het Ruimtelijk Voorstel tot stand gekomen. Dit voorstel geeft inzicht in alle huidige opgaven die ruimtelijk invloed hebben op de woon- werk- en leefomgeving in Zeeland. Deze opgaven komen uit alle nationale en provinciale programma’s. Dat laat zien dat onze provincie te klein is om al deze plannen uit te kunnen voeren.

In dit voorstel is ingeschat hoeveel ruimte deze opgaven vragen. Er zijn opgaven die extra ruimte gaan vragen. Er zijn ook opgaven zonder extra ruimte vraag, maar die wel een groot effect hebben op de andere opgaven. In dit voorstel is verkend of en onder welke voorwaarden ruimte te vinden is en welke keuzes nog moeten worden gemaakt.

De volgende stap is het maken van afspraken over de ruimtevragen. Deze afspraken worden vastgelegd in het Ruimtelijk Arrangement. Het Ruimtelijk Voorstel is hiervoor de basis.

Vragen over de Zeeuwse aanpak stikstof kunt u stellen via landelijkgebied@zeeland.nl.

Op de volgende websites kunt u meer informatie vinden over de stikstofproblematiek:

• Ons Levend Landschap (Rijksoverheid)
• Bij 12 (gezamenlijke uitvoeringsorganisatie Provincies)
• IPO (Interprovinciaal Overleg)