Van puzzel tot oplossing: hoe vrijwillige kavelruil Zeeland toekomstbestendig maakt

Liesbeth Versluijs en Pieter Pateer zijn twee van de zeven kavelruilcoördinatoren in Zeeland. Ze zijn allebei in 2018 begonnen. Beiden hebben een agrarische achtergrond, wat goed helpt om hun rol als coördinator te vervullen. Liesbeth voert samen met haar man en kinderen een akkerbouwbedrijf op Scherpenisse en doet al jaren advieswerk in de sector. Pieter heeft een akkerbouwbedrijf in Kloosterzande en was in het verleden werkzaam in de teeltadvisering. Allebei werden ze door een kennis geattendeerd op een opdracht voor een coördinator kavelruil.

Hoewel ze zijn ingehuurd door de Provincie werken ze volstrekt onafhankelijk. Dat is cruciaal, benadrukken ze allebei. “De onafhankelijke status is de kracht van de coördinator”, legt Pieter uit. “In de gesprekken tussen grondeigenaren en overheden nemen wij een neutrale positie in. We staan naast de partijen, nooit tegenover ze.” Liesbeth: “We doen voor iedereen ons best. Voor boer A en voor boer B, voor de Provincie, het waterschap en de gemeenten. Een grondruil gaat op basis van vrijwilligheid. Zie je het nut of het voordeel niet, dan doe je niet mee.”

Het Kavelruilbureau helpt boeren én overheden. Door het ruilen van grond kunnen agrarische bedrijven hun percelen veel efficiënter benutten. Toen het bureau begon, in 2012, was de grond van boeren veel meer versnipperd dan nu, zeker in gebieden waar geen grote ruilverkavelingen hadden plaatsgevonden. Overheden kunnen met hulp van het Kavelruilbureau werken aan oplossingen voor de samenleving, zoals het verbeteren van de verkeersveiligheid, het creëren van wateropslag of het aanleggen van een natuurgebied.

Het werk van de coördinatoren is daarbij cruciaal. “In eerste instantie zijn we verkenners”, vertelt Pieter. “We hebben goede contacten in de agrarische wereld. Wij kunnen informeren hoe een bepaalde boer aankijkt tegen een kavelruil, of hij al eens is benaderd. Andersom kunnen wij ook een vraag neerleggen bij de Provincie: Is er ruilgrond beschikbaar? Bij een kavelruil kunnen tussen de drie en dertig eigenaren betrokken zijn.”

Zo is veel van de grond die nodig was voor de verdubbeling van de Zeeuws-Vlaamse Tractaatweg door het Kavelruilbureau geregeld. Vanaf het eerste contact tot het passeren van de akte bij de notaris begeleidt de coördinator de kavelruil. Liesbeth, Pieter of een van de andere coördinatoren geven advies en leveren een ruilschema en kaartmateriaal aan. Ze stemmen daarbij de wensen en belangen van de verschillende partijen op elkaar af.

“Je wil tevreden gezichten op het eind”, zegt Liesbeth. “Je zit bij mensen aan de keukentafel. De band die je opbouwt is niet alleen zakelijk. Voor eigenaren is een kavelruil soms heel emotioneel. Het kan gaan om grond die al lang familiebezit is. Het is vaak echt puzzelen. Een ruil kan zomaar vijf jaar duren. Het mislukt ook wel eens. Dan haakt er toch iemand af. Dat wil niet per se zeggen dat een ruil dan niet meer doorgaat, maar het wordt wel moeilijker. En je ziet wel eens een domino-effect. Dat de eerste afhaakt en dan de volgende en dan lukt het niet meer. Elke keer dat een ruil wel lukt, is het echt kicken.”

Behalve de inhuur van de kavelruilcoördinatoren neemt de Provincie ook de kosten van het Kadaster en de notaris voor haar rekening. Boeren kunnen subsidie Financiële middelen die ter beschikking worden gesteld voor activiteiten die het openbaar bestuur belangrijk vindt, maar niet zelf wil uitvoeren. krijgen voor verbeteringen die ze aanbrengen op de percelen die bij een ruil krijgen toebedeeld. Het gaat dan bijvoorbeeld om nieuwe drainage, egalisering van het perceel of het verleggen van dammen. Het gaat om een tegemoetkoming, nooit om een volledige vergoeding. En per hectare die ze krijgen moeten partijen 200 euro inleggen.

Als de onderhandelingen zijn afgerond, leggen de kavelruilcoördinatoren een advies voor aan de kavelruilcommissie, die bestaat uit een onafhankelijke voorzitter en gebiedsdeskundigen en vertegenwoordigers vanuit Provincie, gemeenten en waterschap.

“Er is alles aan gedaan om het zo aantrekkelijk mogelijk te maken om mee te doen”, besluit Beslissing van de overheid. Liesbeth. “Ik vermoed dat er nog wel boeren zijn die het Kavelruilbureau niet kennen. Het zou jammer zijn als ze daardoor een kans  mislopen hun bedrijf gereed te maken voor de toekomst .” Pieter: “Er liggen altijd nog dossiertjes te wachten op een oplossing.”