Vragen en antwoorden webinar 13 juli 2022 over PFAS

Woensdag 13 juli 2022 vond een webinar plaats over de PFAS problematiek in de Westerschelde. Tijdens deze webinar werden diverse vragen gesteld, waarop we op deze pagina antwoord geven.

luchtfoto van de Westerschelde met radartoren, strekdammen en de zandplaat bij Ossenisse

Gestelde vragen tijdens webinar PFAS 13 juli 2022

Er is veel onduidelijkheid over zwemmen in de Westerschelde. We krijgen warm weer en niet mogen zwemmen vraagt wel wat. Kan er gezwommen worden?
Antwoord Sluiten

Zwemmen in de Westerschelde levert geen risico's op voor wat betreft PFAS. Het advies is om te zwemmen op één van de aangewezen zwemwaterlocaties, daar wordt de waterkwaliteit gedurende het zwemseizoen in de gaten gehouden. Zie ook https://www.zeeland.nl/toerisme-en-recreatie/zwemmen-zeeland en https://www.zeeland.nl/actueel/geen-gezondheidsrisicos-door-pfas-bij-zwemwaterlocaties-de-westerschelde

Wat ik niet in het plan van de coördinatoren lees is het verwijderen van PFAS uit het water. Ik vroeg me af of jullie hebben besproken of dat haalbaar is?
Antwoord Sluiten

Bestaande PFAS uit het milieu halen is nog geen onderdeel van het werkplan van de coördinatoren. Wel worden initiatieven daartoe in de gaten gehouden. Het plan van de coördinatoren richt zich vooral op het terugdringen van de uitstoot van PFAS, het 'dichtdraaien van de kraan', omdat daar de meeste en snelste milieuwinst valt te halen.

GGD gaat geen bevolkingsonderzoek doen. Kunnen bewoners zelf een onderzoek laten uitvoeren? Zo ja, waar kunnen zij daarvoor terecht?
Antwoord Sluiten

Inwoners kunnen een bloedmeting uit laten voeren, dat kan zoals andere bloedonderzoeken via de huisarts en op eigen kosten.

Als enzymen in het lichaam PTFE kunnen aantasten, kunnen al die slimme chemici dan niet slimme afbreek technieken ontwerpen?
Antwoord Sluiten

Hier lopen verschillende onderzoeken naar, maar daarvan weten wij niet de actuele status.

Als gemeenteraadslid van Reimerswaal heb ik als eerste een motie ingediend, Toch heb ik de PFAS coördinator nog niet in onze raad in Reimerswaal gezien. Wanneer komt hij zodat we vragen kunnen stellen?
Antwoord Sluiten

Via pfas@zeeland.nl kunt u of de raadsgriffier contact opnemen voor het plannen van een afspraak met Maarten de Hoog.

De gemeenten Reimerswaal, Borsele en Hulst willen een steekproef onderzoek naar het PFAS gehalte in het bloed van de bewoners. Dit is botweg door de minister afgewezen. Kan een van u zich hiervoor hard maken?
Antwoord Sluiten

Gemeenten gaan zelf over de inzet van de GGD en niet de minister. Gemeenten kunnen GGD Zeeland opdracht geven bloedonderzoek uit te (laten) voeren. Een onafhankelijke landelijke expertgroep heeft geadviseerd geen bloedonderzoek te doen, omdat dit niet bijdraagt aan het verminderen van onrust of het verbeteren van de volksgezondheid. Zie: GGD Zeeland volgt advies landelijk expertteam: geen regionaal, maar landelijk bevolkings­onderzoek naar PFAS - GGD Zeeland

Waarom wil de Minister koste wat het kost met PFAS verontreinigd water in een schone polder laten lopen, waarom niet even wachten tot het wel kan.
Antwoord Sluiten

Dit betreft een politieke vraag, die ambtelijk niet beantwoord kan worden. Wij wijzen u op de toelichtende brieven van de minister aan de Tweede Kamer Detail 2022D26010 | Tweede Kamer der Staten-Generaal en Detail 2022D30882 | Tweede Kamer der Staten-Generaal. De minister voor Natuur en Stikstof komt 29 augustus naar Zeeland, onder meer om toelichting te geven op het Hedwige dossier.

De gemeenteraad van Hulst heeft 4 mei een brief gestuurd naar de minister m.b.t. de juridische procedure. Nog steeds geen antwoord. Hoeveel tijd heeft de minister nodig om te antwoorden? Moet ze de wettelijke procedures niet volgen?
Antwoord Sluiten

De gemeente Hulst heeft contact met het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat over de beantwoording van deze brief.

(artikel Roep om Zeeuwse proef met PFAS- etende bacteriën en planten) Onderzoek om op te ruimen zal zeer kostbaar zijn. Kan de vervuiler nietvoor deze kosten opdraaien?
Antwoord Sluiten

Het Rijk en de Provincie Zeeland verkennen de mogelijkheden om de schade die wordt toegebracht door PFAS in de Westerschelde te verhalen op de veroorzaker(s). Maar het is lastig om de precieze herkomst van de PFAS te achterhalen. Bedrijven, organisaties en inwoners die schade ondervinden van de PFAS in de Westerschelde en hiervan op de hoogte gehouden willen worden kunnen zich hiervoor aanmelden via pfas@zeeland.nl

Zwemwaterlocaties zijn voor heel Nederland te vinden op zwemwater.nl. Welke van deze zwemwaterlocaties worden gecontroleerd op PFAS?
Antwoord Sluiten

Perkpolder, Baarland en Vlissingen.

Waarom wordt het dan geen landelijk beleid, het verbieden van het maken van producten met PFAS?
Antwoord Sluiten

Er wordt gewerkt aan een Europees verbod. Omdat de meeste PFAS in de Westerschelde afkomstig is van andere landen helpt een Europees verbod beter dan alleen een nationaal verbod.

Maarten de Hoog geeft aan dat gemeenteraadsleden onderzoek kunnen doen naar alles in de keten waar mogelijk PFAS vrij komt. Is dit te achterhalen in vergunningverlening?
Antwoord Sluiten

Gemeenten kunnen kijken naar de vergunningen die zij verlenen voor locaties en bedrijven waar mogelijk PFAS verontreiging is. Voor PFAS gelden echter nog geen normen dus dit zal niet altijd zichtbaar zijn in de vergunning. 

Weet een van u welke PFAS vervuilers al zijn gestopt met de lozingen in de Westerschelde? Want dat zal toch de eerste opdracht zijn om deze z.s.m. te stoppen. Anders is het letterlijk dweilen met de kraan open.
Antwoord Sluiten

Inmiddels is bekend dat van 27 Vlaamse bedrijven de vergunningen zijn aangepast; de hoeveelheid PFAS die zij mogen lozen is flink teruggebracht.

PFAS is een verzamelnaam voor duizenden stoffen. RWS heeft een monitoring programma op enkele honderden stoffen, waaronder PFAS, is dat dan wel alles omvattend? M.a.w. meten we alles?
Antwoord Sluiten

Er wordt momenteel gemeten op de meest voorkomende PFAS. Dit in lijn met landelijke en Europese afstemming, zodat metingen ook vergelijkbaar zijn.

Concentratie PFAS in de Westerschelde is heel hoog; hoe dichter bij Antwerpen, hoe meer. Het kan toch niet zijn dat dit sterk vervuilde water in een schone polder stroomt?
Antwoord Sluiten

Dit betreft een politieke vraag, die ambtelijk niet beantwoord kan worden. Wij wijzen u op de toelichtende brieven van de minister aan de Tweede Kamer  Detail 2022D26010 | Tweede Kamer der Staten-Generaalen Detail 2022D30882 | Tweede Kamer der Staten-Generaal. De minister voor Natuur en Stikstof komt 29 augustus naar Zeeland, onder meer om toelichting te geven op het Hedwige dossier.

Hoe wordt er naar het Kanaal van Gent naar Terneuzen gekeken? Valt dat ook onder de Scheldecommissie, of gaat dat via een ander orgaan? (nb hoogste concentraties PFAS werden in het kanaal aangetroffen)
Antwoord Sluiten

Het Kanaal van Gent naar Terneuzen is een rijkswater, voor het Nederlandse deel is Rijkswaterstaat bevoegd gezag, waterbeheerder van het deel in België is de Vlaamse Milieu Maatschappij.  Het kanaal behoort tot het Scheldestroomgebied en valt binnen het blikveld van de Internationale Scheldecommissie https://www.isc-cie.org/. 

De bronnen in de Schelde zijn al in beeld voor het grootste gedeelte. Gewoon handhaven bij een overtreding. Als particulier word ik wel regelrecht aangepakt. Kan u allen niet gewoon eisen dat de lozingen stoppen?
Antwoord Sluiten

Voor bedrijven in Zeeland hebben we dat in eigen hand, voor  bedrijven buiten Zeeland ligt dat bij andere bevoegde gezagen. Verder geldt dat veel bedrijven vergunningen hebben om PFAS te lozen. Er is dan geen sprake van overtredingen.

Wat als een verbod op (niet essentiële PFAS) Europees niet zal slagen, zet men dan ook in op een verbod in Nederland (voorbeeldfunctie)?
Antwoord Sluiten

Meerdere Europese landen ondersteunen dit verbod, dus de verwachting is dat dit verbod er ook komt. Gezien de herkomst van de meeste PFAS -uit het buitenland- heeft alleen een Nederlands verbod weinig nut.

Kunnen de coördinatoren hun invloed niet aanwenden om het kabinet er van te overtuigen dat het nu niet verstandig is om water en slib in de Hedwigepolder binnen te laten? Verspreiding dient immers voorkomen te worden.
Antwoord Sluiten

Dit betreft een politieke vraag, die ambtelijk niet beantwoord kan worden. Wij wijzen u op de toelichtende brieven van de minister aan de Tweede Kamer (https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/brieven_regering/detail?id=2022Z12579&did=2022D26010 en https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/brieven_regering/detail?id=2022Z14952&did=2022D30882.   De minister voor Natuur en Stikstof komt 29 augustus naar Zeeland, onder meer om toelichting te geven op het Hedwige dossier.

Wordt in de onderzoeken van Rijkswaterstaat naar PFAS in het water ook in de havens van Borsele/Vlissingen en de kanaalzone van Terneuzen-Gent gemeten?
Antwoord Sluiten

De onderzoeken van RWS richten zich op de langjarige metingen in oppervlaktewater. Het meten in de waterbodem is een verplichting van de initiatiefnemer van de activiteit zoals baggeren (dat kan dus ook RWS zijn). De kwaliteit van de te baggeren specie moet onderzocht worden, ook op PFAS. RWS bekijkt en toetst het onderzoek. 

Klopt het dat we door dagelijks eten en drinken al 1,5 tot 4 keer zoveel PFAS binnenkrijgen dan de gezondheidskundige grenswaarde?
Antwoord Sluiten

Op basis van Nederlandse data heeft het RIVM berekend dat mensen via voedsel en drinkwater samen meer PFAS binnenkrijgen dan de geadviseerde grenswaarde. De bijdrage aan de berekende actuele blootstelling via voedsel is 83-98% en via drinkwater 2-17%.

Zijn de getallen bekend vanaf welke gehalte PFAS in je lichaam schadelijk is of kan worden?
Antwoord Sluiten

EFSA (Europese autoriteit voor voedselveiligheid) heeft de gezondheidskundige grenswaarde gesteld op 4,4 ng/kg lichaamsgewicht per week. Dit is de maximale hoeveelheid waaraan iemand mag worden blootgesteld, zonder dat gevolgen voor de gezondheid worden verwacht. Deze hoeveelheid is 20 x lager dan die in de eerder uitgebrachte EFSA-opinie.

Welke mogelijkheden voor een bevolkingsonderzoek naar bloedwaarden zien de sprekers in relatie met mogelijke schadeclaims? In Zwijndrecht is dat mogelijk basis voor een schadeclaim, bij ons zal het moeilijker zijn om de relatie te leggen, maar het geeft m
Antwoord Sluiten

Voor het advies rondom een bevolkingsonderzoek heeft het landelijke expertteam gekeken naar de doelen die je wil bereiken met een dergelijk onderzoek en of daaraan kan worden voldaan. Hierop is negatief geadviseerd.  Zie: GGD Zeeland volgt advies landelijk expertteam: geen regionaal, maar landelijk bevolkings­onderzoek naar PFAS - GGD Zeeland
Als het gaat om schadeclaims is de verwachting dat het moeilijk aan te tonen is waar de PFAS vandaan komt.

Zijn er bepaalde groepen in de maatschappij die meer of minder gevoelig zijn voor de gevolgen van PFAS, bijvoorbeeld jongeren/ouderen, zwangere vrouwen, mannen/vrouwen?
Antwoord Sluiten

Het RIVM geeft aan dat de gezondheidskundige grenswaarde is gebaseerd op effecten bij jonge kinderen, die zijn extra gevoelig voor PFAS. Ook stapelt PFAS zich op in het lichaam dus hoge concentraties kom je vooral tegen bij oudere mensen.

Het is super schadelijk voor onze gezondheid! Het wordt niet afgebroken. De multinationals hebben hierdoor heel bewust, terwijl ze weten en wisten hoe schadelijk het was. Nogmaals waarom niet direct handhaven en sluiten die boel?
Antwoord Sluiten

Bedrijven die een vergunning hebben om PFAS te lozen kunnen niet zomaar stilgelegd worden. Via de vergunning wordt geregeld wat ze mogen uitstoten, wel kunnen via vergunningen de toegestane hoeveelheden steeds verder teruggebracht worden, zoals ook in Vlaanderen gebeurt.

Om te kunnen weten wat die grenzen zijn van PFAS in het menselijk lichaam moeten die "getallen" toch bekend zijn?
Antwoord Sluiten

EFSA heeft de gezondheidskundige grenswaarde in 2020 gesteld op 4,4 ng/kg lichaamsgewicht per week. Dit is de maximale hoeveelheid waaraan iemand mag worden blootgesteld, zonder dat gevolgen voor de gezondheid worden verwacht. Deze hoeveelheid is aanmerkelijk lager dan die in de eerder uitgebrachte EFSA-opinie.

Wanneer mensen weten wat in hun bloed zit door een onderzoek, zullen ze dan niet bewuster op zoek gaan naar producten zonder PFAS?
Antwoord Sluiten

Uit advies van het expertteam van de GGD blijkt dat waardes niets zeggen over een individu en te verwachten gezondheidseffecten. Omdat iedereen al teveel PFAS binnenkrijgt is het sowieso goed om producten met veel PFAS zoveel mogelijk te vermijden, zoals dat is geadviseerd voor het eten van vis en garnalen uit de Westerschelde. Zie ook: GGD Zeeland volgt advies landelijk expertteam: geen regionaal, maar landelijk bevolkings­onderzoek naar PFAS - GGD ZeelandResultaten PFAS voedselveiligheids­onderzoek Westerschelde bekend - GGD Zeeland en Waarzitwatin.nl - Over chemische stoffen in producten in en om het huis | Waarzitwatin | Rijksoverheid.

Aanvulling op mijn eerdere vraag en de opmerking van de voorzitter van landelijke crisisexpertteam dat bevolkingsonderzoek niet voldoet aan de gestelde doelen, is een van die doelen ook de mogelijke schadeclaim geweest?
Antwoord Sluiten

Het opleggen van schadeclaim was geen doel van het bevolkingsonderzoek. Het  expertteam heeft advies gegeven over de doelen die je wil bereiken op het gebied van volksgezondheid  en of je die kunt bereiken met zo'n onderzoek. Het expertteam geeft aan dat een dergelijk onderzoek niet bijdraagt aan de gestelde doelen: het zorgt niet voor verbetering van de individuele gezondheid, draagt niet bij aan behandeling, zorgt niet voor andere vormen van zorg, we krijgen niet meer wetenschappelijk bewijs en het vermindert de maatschappelijke onrust niet. Dit advies kunt u lezen via Advies-CET-PSH-GOR-PFAS-in-de-Westerschelde.pdf (ggdzeeland.nl)

De gemeente Reimerswaal heeft de GGD benaderd voor een steekproefonderzoek om te meten wat de effecten zijn voor de bevolking. Maar de GGD, aangestuurd door de minister wil dit gewoon niet doen tegen de vraag van de gemeente in. Hoe staat u hierin?
Antwoord Sluiten

GGD Zeeland wordt niet aangestuurd door de minister, maar door de dertien Zeeuwse gemeenten. Het is aan hen om in het bestuur van GGD Zeeland hier overleg over te voeren. Het Algemeen Bestuur van GGD Zeeland, waarin de dertien gemeenten zijn vertegenwoordigd, heeft eerst het advies van het landelijke expertteam afgewacht om inzicht te hebben in het nut en de noodzaak van bevolkingsonderzoek om hier vervolgens een beslissing over te kunnen nemen. Besluitvorming heeft nog niet plaatsgevonden. 

De mate van vervuiling in de Westerschelde met PFAS is fors hoger dan elders in Nederland. Dan zou je toch juist signalen verwachten van (te) veel PFAS in je lijf. Wordt hier komende tijd meer naar gevraagd bij huisartsen? Meer onderzoek wellicht ook?
Antwoord Sluiten

Er is een peilstation huisartsen waar onderzoekers gegevens kunnen opvragen. Ook voert de GGD ieder jaar gezondheidsonderzoek uit en heeft GGD Zeeland bij huisartsen nagevraagd of ze bepaalde gezondheidseffecten vaker zien dan je mag verwachten bij de Zeeuwse bevolking. Steekproeven die er zijn geweest geven geen aanleiding om te veronderstellen dat in Zeeland meer gezondheidseffecten zijn dan elders in Nederland.

Waarom loopt de Rijksoverheid niet vooruit op de Kaderrichtlijn water 2027 op het gebied van PFAS-normen in waterbodems?
Antwoord Sluiten

In de Kaderrichtlijn water is alleen een norm opgenomen voor PFOS, niet voor andere PFAS. In oktober komt er naar alle waarschijnlijkheid een Europees voorstel om meer PFAS toe te voegen aan de lijst prioritaire stoffen: dat betekent dat die stoffen door alle Europese landen gemeten moeten worden. Dat gaat helpen bij het inventariseren wat er uit welk land afkomstig is. Ook moeten er dan eisen en vergunningen komen voor deze stoffen.

Kan over 5 jaar niet alle vervuiling teruggedrongen zijn? Het gepraat moet dan afgerond zijn en de vervuiler moet aangepakt zijn toch?
Antwoord Sluiten

De beste manier om de vervuiling terug te dringen is via een Europees verbod. Inmiddels zijn ook vergunningen voor  Vlaamse bedrijven om PFAS te lozen aangepast, waarmee de vervuiling wordt teruggedrongen.

Gaan we dan als Nederland voorop (voorbeeldfunctie)? Als men voor een Europees verbod de handen niet op elkaar kan krijgen?
Antwoord Sluiten

Er wordt gewerkt aan een Europees verbod. Omdat de meeste PFAS in de Westerschelde afkomstig is vanuit andere landen helpt een Europees verbod beter dan een nationaal verbod.

Wat volgt er na PFAS als de nieuwe probleemstof? Nanodeeltjes? Moeten we niet pro-actiever worden?
Antwoord Sluiten

In de Internationale Scheldecommissie wil Nederland afspraken maken over een reductiedoelstelling voor alle microverontreiningen, waaronder PFAS, juist ook om potentieel gevaarlijke stoffen terug te kunnen dringen.

Stel, u heeft kinderen en woont aan de Westerschelde Reimerswaal. Zou u als wetenschapper op dit gebied uw kinderen langdurig in dit zwemwater laten spelen ( luchtbedjes, SUP o.i.d.)?
Antwoord Sluiten

Zwemmen, watersporten en spelen in de Westerschelde levert geen risico's op voor wat betreft PFAS. Het advies is om te zwemmen op één van de aangewezen zwemwaterlocaties, daar wordt de waterkwaliteit gedurende het zwemseizoen in de gaten gehouden. Zie ook Zwemmen in Zeeland | Provincie Zeeland en Geen gezondheidsrisico’s door PFAS bij zwemwaterlocaties in de Westerschelde | Provincie Zeeland.

 

Kunnen enzymen PFAS in het lichaam afbreken?
Antwoord Sluiten

PFAS kan nauwelijks worden afgebroken in het lichaam, daarom is het belangrijk om zo weinig mogelijk PFAS binnen te krijgen. De website Waarzitwatin.nl - Over chemische stoffen in producten in en om het huis | Waarzitwatin | Rijksoverheid geeft informatie over welke stoffen in verschillende producten zit. 

Kunnen gemeenten aan GGD opdracht verstrekken om zwemwater op PFAS te controleren op de zwemwaterlocaties in hun gemeente?
Antwoord Sluiten

De waterbeheerder van de desbetreffende locatie zou een meting kunnen doen (zoals Rijkswaterstaat dat doet onder andere voor de Westerschelde). Er wordt op 56 locaties al gecontroleerd op de kwaliteit van het zwemwater (Westerschelde, Oosterschelde, Veerse Meer en Grevelingen), zie ook Zwemwater in Zeeland kaart | Provincie Zeeland.

Europees verbod; wat betekent dat voor producten van buiten Europa?
Antwoord Sluiten

Europa zou kunnen besluiten om ook import van producten die PFAS bevatten te verbieden.

Zijn er PFAS waarden bekend van de bewoners Dordrecht DuPont Chemours, 15 jaar geleden en in 2021? Is dit veel meer dan 4x toegestane gezondheidswaarde? Kan dit dienen als ijkpunt?
Antwoord Sluiten

Gegevens van het onderzoek rond Dupont/ Chemours zijn te vinden via Bloedonderzoek omwonenden DuPont/Chemours | RIVM . De bloedwaarden zijn niet één op één te vergelijken met de gezondheidskundige grenswaarde besproken in het Westerschelde rapport aangezien het in het rapport gaat over een inname norm voor PFAS.