Een inkijkje in drie Zeeuwse Kennis- en Innovatienetwerken

“Ga onderhoud zien als opbrengst”, begint Ferry Visser van Fieldlab Zephyros (zie kader) zijn verhaal. Dat onderhoudsbesef lijkt zo’n vanzelfsprekendheid, maar dat is het niet. “Besteed aandacht aan professioneel onderhoud voor álle infrastructuur, dat levert maatschappelijke waarde en welvaart op. Trap niet in de valkuil om onderhoud vanwege de kosten uit te stellen, want je zit later met de gebakken peren, met verkeersinfarcten – bijvoorbeeld –  als gevolg.”

Visser wil Nederland kampioen onderhoud maken. En richt zich daarbij vooral op de nieuwe energie-infrastructuur op zee. “Daar ligt een gigantische onderhoudsopgave te wachten door de bouw van heel veel windparken. We hebben nu ongeveer 4 gigawatt (GW) aan geïnstalleerd vermogen voor de kust van Nederland staan. Om het beter te duiden: tachtig grote windturbines zorgen voor 1 GW. Rond 2030 moet dit 21 GW zijn. De huidige kerncentrale Borssele is 400 megawatt, dus er staan denkbeeldig al tien van zulke kerncentrales op zee! In 2050 moet dit 70 GW zijn om zo af te komen van fossiele brandstoffen.

Niet alleen Nederland, ook Scandinavische landen, België, Duitsland en Engeland bouwen windturbines op de Noordzee. Iedere dag gaan er bootjes de zee op om onderhoud te plegen – met alle veiligheidsrisico’s en klimaatbelasting van dien –, met hoge kosten en alleen mogelijk buiten het stormseizoen om. Het risico dat een turbine niks opbrengt, omdat hij stilstaat, is groot. Dat moet dus anders!” Fieldlab Zephyros wil ervoor zorgen dat windmolenparken zichzelf kunnen onderhouden. Daar is digitalisering en robotisering voor nodig. Met de huidige arbeidsmarktkrapte en de opschaling van windenergie is dat van nog groter belang geworden. “Maar we blijven mensen nodig hebben om die robots te programmeren en te controleren. Die moeten we vinden en opleiden om in deze uitdagende technische sector te kunnen werken.”

"In ons Innovatiecentrum De Kaap in Vlissingen ontwikkelen, testen en demonstreren we hoe dat slimme onderhoud eruit kan zien. Hier ontvangen we veel jonge studenten die van nature al veel gevoel hebben met digitalisering en dat is handig. Naast de onderhoudsopgave moeten we ook toe naar een langere leeftijd van windturbines. Het meeste materiaal is al goed recyclebaar, zoals de stalen onderdelen. Zeker nu zoveel landen bezig zijn met windenergie is het belangrijk dat de bouw van windturbines wordt gestandaardiseerd. Ook het besef bij bouwers als Siemens, Vestas en General Electric groeit om slimmer onderhoud gelijk al in te bouwen. Als wij met ons netwerk van ondernemers, studenten en professionals een steentje kunnen bijdragen aan het succes van deze overgang ben ik daar heel blij mee.”

In de procesindustrie brengt KicMPI (zie kader) kennis en innovatie Vernieuwing/ontwikkeling bij elkaar tussen bedrijven, overheden en onderwijs sinds 2011. Ook in dit netwerk staat onderhoud centraal met nadrukkelijke focus op de procesindustrie. Met een omzet van twee miljard euro per jaar in de Zeeuwse Delta (Zeeland plus een randje Zuid-Holland) is dit een heel relevante tak van de Zeeuwse economie. En dat is nog exclusief het onderhoud aan dijken, dammen en offshore.

Pieter Raes is directeur van dit netwerk en hij vertelt: “We willen ons onderscheiden in onderhoud in de breedste zin van het woord. De wetgever zegt bijvoorbeeld: je moet inspecteren om zo je vergunningen op orde te houden. Dit bracht tot voor kort veiligheidsrisico’s met zich mee, omdat mensen die inspecties op grote hoogten en in besloten ruimtes uitvoerden. Tegenwoordig zetten we onder andere kleine robotrupsvoertuigjes en drones in om deze inspecties uit te voeren. Zo hoeven mensen gelukkig steeds minder gevaarlijk werk uit te voeren. Dit kon vijf jaar geleden nog niet en diverse specifieke innovaties zijn echt bij KicMPI geboren. Met elkaars kennis en vakmanschap ”, vertelt hij trots. “Deze robotjes kunnen kruipen over of rollen door leidingen, vaten of langs balken en leveren informatie op over bijvoorbeeld de dikte en sterkte van een stalen wand. De laatste ontwikkeling is dat deze robots ook in stalen vaten de precieze locatie kunnen bepalen waar aantasting van metaal aanwezig is. Belangrijk, want je kunt uiteraard geen gaten boren om de locatie in beeld te krijgen én houden. Wat je ook al veel ziet is AI (artificial intelligence ofwel kunstmatige intelligentie, red.), waarbij computers door mensen worden getraind op het herkennen van aantasting van materialen. Een computer kan ongelooflijk veel combinaties maken, is handiger en sneller dan de mens en is in te zetten op alle vormen van onderhoud: van inspectie tot reiniging en van verven en coaten tot aan reparatie.”

Voor Pieter is innovatie niet zozeer het uitvinden van iets, maar vooral  het bedenken van oplossingen. En die oplossingen bedenken ze in dit netwerk ook met andere K&I-netwerken zoals FoodDelta Zeeland. “Precies, zo is kneedpasta uit de voedselindustrie ook een zeer flexibel isolatiemiddel dat amper bekend was in de petrochemie. Andere vragen die we met elkaar onderzoeken gaan over circulariteit, een van de pijlers van KicMPI. Zo kijken we met specialisten hoe we water kunnen besparen en of je kunt schoonmaken met alternatieve reinigingsmethodes, en hoe je gebruikte transformatoren – essentieel in de stroomvoorziening – eenvoudig weer kan hergebruiken.”

Jeroen Meijering van Schelde Safety Network (zie kader) noemt zichzelf een echte verbinder; veiligheid zit in z’n genen en hij stelt zichzelf continu vragen. Een van de projecten waar zijn netwerk hoge ogen mee gooit, is het onder controle krijgen van waterstof bij brand. “Waterstof is heel licht, je ruikt het niet en het is ontzettend brandbaar. Een heel gevaarlijk goedje dus. We hebben een testinstallatie gebouwd, de allereerste in Europa, waarmee we praktisch inzicht krijgen in de gevaren van waterstof en zo gerichte veiligheidstrainingen kunnen geven voor onder andere brandweerlieden. We weten nu dat een brandweerpak gelijk vlam vat als het in aanraking komt met waterstof, terwijl altijd werd gedacht dat er tien seconden tijd was om het pak uit te trekken. Met dit inzicht hoef je de stof niet te verbieden, maar kun je de risico’s bij de kop pakken en oplossingen bedenken hoe je de vlam eruit krijgt. Hetzelfde met ammoniak. Laat de burger zien hoe je hiermee omgaat.”

Meijering is ook heel nauw betrokken bij de Innovatiehub ITV in Terneuzen (zie kader). “In deze hub brengen we problemen en oplossingen samen. We hebben korte lijnen in onze provincie, die we nog veel beter kunnen benutten. Iedereen maakt zich bijvoorbeeld zorgen over de veiligheid in de wereld. Wat ons bedreigt is een gezamenlijke aangelegenheid, of het nou de angst voor oorlog is, of de uitval van stroom of verstoring van onze datavoorzieningen en de gevolgen daarvan. Dan kunnen we die beter gezamenlijk aanpakken, dan op eigen houtje dingen apart doen. Het is ook hartstikke leuk om samen kansen te zien, slimmere oplossingen te verzinnen en de uitvoering samen in de verf te zetten, toch?”

Gedeputeerde Harry van der Maas is blij met deze netwerken: “Door de Kennis & Innovatienetwerken wordt samengewerkt aan innovaties en kennisdeling binnen de Zeeuwse economische sectoren. Dat versterkt de innovatiekracht van Zeeland en draagt bij aan een toekomstbestendige economie waarin jonge, goed opgeleide mensen het bedrijfsleven versterken. Daarom ondersteunt Campus Zeeland deze K&I-netwerken. Dat is goed voor de  Zeeuwse economie, onze bedrijven én voor ons onderwijs en onderzoek.”