Hoe eenvoudige krassen een Romeins oorlogsschip onthullen
Wat is er iconischer voor Zeeland in de Romeinse tijd dan een Romeins galei? Deze beroemde oorlogsschepen uit de Oudheid werden voortbewogen door roeiers en bemand door mariniers. Zo’n 1800 jaar geleden zag de Zeeuwse kust er heel anders uit dan nu. Het was een uitgestrekt maritiem landschap waarin vervoer vrijwel volledig over het water plaatsvond. Hier maakten niet de Romeinse legioenen, maar juist de vloot de dienst uit.
Vanuit een fort (castellum) bij het huidige Vrouwenpolder-Oranjezon patrouilleerde de Classis Germanica, de vloot van de Romeinse provincie Germania Inferior. Dat was niet zonder reden. De monding van de Schelde vormde destijds een belangrijk knooppunt voor de handel; een Europort van die tijd. Hier kwamen handelsroutes samen en werden goederen overgeladen tussen rivierschepen en zeeschepen. Vooral de inmiddels verdronken nederzetting Ganuenta bij Colijnsplaat speelde daarin een belangrijke rol.
Het Zeeuws Archeologisch Depot (ZAD) bewaart een bijzonder bewijs van deze maritieme geschiedenis. Het gaat niet om een geschreven tekst, maar om een graffito: een ingekraste tekening. Dit exemplaar is gevonden tijdens een opgraving bij Domburg en toont een Romeinse oorlogsgalei, een zogenoemde liburna.
De tekening lijkt op het eerste gezicht erg abstract, maar laat verrassend veel details zien. We herkennen de boeg die boven het water uitsteekt, een bol zeil, de achtersteven, vier roeispanen en het roer. Helemaal vooraan is zelfs de ram zichtbaar: de bronzen punt waarmee vijandelijke schepen kunnen worden aangevallen. Samen vormen deze elementen een levendige indruk van een schip in volle vaart.
Zo’n afbeelding is bijzonder zeldzaam. Nog uitzonderlijker is dat de maker geprobeerd heeft een schip in beweging en in een soort driedimensionaal perspectief weer te geven. Sinds 2024 vormt deze graffito de inspiratie voor het logo van het citizen science-project Beach Archaeology. Binnen dit project werken het ZAD, vrijwilligers en andere partners samen aan het opsporen van archeologische vondsten op het strand.
Het logo is een artistieke interpretatie van de oude tekening. Het verwijst niet alleen naar het Romeinse verleden van Zeeland, maar benadrukt ook de blijvende band tussen Zeeland en de zee – een verbinding die al bijna tweeduizend jaar bestaat.