Energie uit water
De ligging van Zeeland biedt kansen voor het opwekken van energie uit water. Als Provincie zijn we dan ook betrokken geweest bij verschillende projecten op het gebied van getijdenenergie.
Getijdenenergie
Getijdenenergie is energie die uit het verschil tussen eb en vloed of daardoor ontstane waterstroming wordt gehaald. Dit gebeurt in een zogenoemde getijdencentrale , die bestaat uit verschillende turbines die in het water worden geplaatst. Getijdenenergie heeft verschillende voordelen:
- Duurzame energieopwekking: wat betekent dat er geen CO2 vrijkomt bij de opwekking en we er voor onbepaalde tijd over kunnen beschikken.
- Voorspelbare energieopwekking: het is precies te voorspellen hoeveel energie wordt opgewekt, omdat bekend is wanneer het eb en wanneer het vloed wordt. Dit is niet het geval bij bijvoorbeeld windenergie en zonne-energie.
- Onzichtbare energieopwekking: de manier van energie opwekken is niet zichtbaar, omdat het volledig onder water gebeurt.
- Lokale energieproductie: directe opwek in kust- en deltaregio’s vermindert afhankelijkheid van het hoogspanningsnet en versterkt regionale energieautonomie.
- Lange levensduur: civiele kunstwerken (dammen, doorlaten) gaan tientallen jaren mee, waardoor de totale levenscyclusduur van getijdenenergie hoog is.
Getijdenenergie kan dus een waardevolle aanvulling worden voor Zeeland en voor de overgang naar duurzame energiebronnen. Daarmee past het uitstekend in het Zeeuwse energiebeleid. Hieronder volgt een overzicht van enkele projecten.
Pro Tide
Provincie Zeeland werkte in het project ‘Pro-Tide’ samen met partners uit het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk en België. Het Pro-Tide project heeft 3 miljoen euro subsidie ontvangen uit het Europese Interreg North West Europe subsidieprogramma. De Provincie was de lead partner op het project.
Binnen het Pro-Tide project is onderzocht welke techniek het meest geschikt is voor een getijdencentrale in de Brouwersdam. De nieuwe techniek moest genoeg energie kunnen halen uit slechts één meter hoogteverschil tussen de Noordzee en het Grevelingenmeer. Ook mocht de techniek niet schadelijk zijn voor vissen. Hiervoor zijn uiteindelijk twee innovatieve technieken geselecteerd en op visvriendelijkheid getest in een proefopstelling nabij Maurik:
- Een modified bulb turbine (van o.a. Fairbanks Nijhuis) die bidirectioneel werkt en geschikt is voor lage kopomstandigheden.
- Een free-stream turbine (o.a. Tocardo en Water2Energy), ook bidirectioneel, die als lichtere, relatief goedkopere variant werd beschouwd.
Beide technieken werden geëvalueerd op energieopbrengst, visveiligheid en kosteneffectiviteit. Tests toonden aan dat vismortaliteit in de testopstelling relatief laag is (zo’n 20 maal lager dan toegepast in de enkele waterkrachtcentrales in onze grote rivieren). Daarnaast leverde het project een combinatie van conceptontwerpen, business-case-analyses en een evaluatie van technieken op. De kennis is toepasbaar in toekomstige getijdencentrales, zowel in Nederland als daarbuiten.
Het project is inmiddels succesvol afgerond.
Getijdencentrale Brouwersdam
Rijk en regio willen in de Grevelingen de waterkwaliteit verbeteren door beperkt getij terug te brengen. Om het getij terug te brengen moet een doorlaat gemaakt worden in de Brouwersdam en is de Flakkeese spuisluis in 2 richtingen geopend. Dat biedt de mogelijkheid om in die doorlaten duurzame energie op te wekken door middel van een getijdencentrale. De kennis die wordt verkregen door te zorgen voor beperkte waterniveau-variaties in het meer en het opwekken van energie met de getijdencentrale kan niet alleen voor Zeeland energie opleveren maar is ook een interessant exportproduct naar rivierdelta’s elders in de wereld die net als wij te maken krijgen met zeespiegelstijging.
In het werkverband Getij Grevelingen werken de ministeries van Infrastructuur en Waterstaat, Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en Economische Zaken en Klimaat samen met de provincies Zeeland en Zuid-Holland, de gemeenten Goeree-Overflakkee en Schouwen-Duiveland, Staatsbosbeheer en Rijkswaterstaat.
Bestuurlijk erkent men dat het ecologisch herstel van het Grevelingenmeer via het terugbrengen van beperkt getij een grote meerwaarde heeft, maar de berekende kosten van de benodigde doorlaat in de Brouwersdam zijn enorm (tot ca. € 860 miljoen), wat ver boven het beschikbare budget ligt. Kansen liggen er nog wel bij de Flakkeese spuisluis.
Maatschappelijk is er brede regionale betrokkenheid en steun. De provincie Zeeland en andere partners benadrukken dat de doorlaten en spuien “te belangrijk zijn om niets te doen”, ook al is grootschalige energieopwekking momenteel nog een uitdaging.
Tegelijkertijd blijft de uitvoering onzeker: de Taskforce (Brouwersdam) concludeert dat binnen het vastgestelde budget geen variant mogelijk is die zowel genoeg getijslag als voldoende ecologisch herstel oplevert.
Water2Energy getijdeturbine Vlissingen
Water2Energy plaatste eind 2021 in de spuisluis van het sluizencomplex in Vlissingen een pilot-getijdenturbine. De turbine gebruikt het getijverschil tussen de Westerschelde en het Kanaal door Walcheren om stroom op te wekken — in theorie genoeg om het sluizencomplex van elektriciteit te voorzien, vergelijkbaar met het verbruik van circa 80 huishoudens. De turbine is uitgerust met slimme, verstelbare rotorbladen die zich automatisch aanpassen aan de waterstroom voor optimale efficiëntie.
Wet- en regelgeving
Initiatieven van energie uit water moeten voldoen aan huidige wet- en regelgeving. Een belangrijk aspect daarin is dat ecologische waarden behouden blijven. In de omgevingswet is hiervoor de Beleidsregel vergunningverlening waterkrachtcentrales in rijkswateren van kracht.
Deze beleidsregel stelt dat waterkrachtprojecten alleen kunnen worden vergund als zij gebruikmaken van de best beschikbare visbeschermingstechnieken en de vissterfte binnen ecologisch aanvaardbare grenzen blijft. Ook biedt de regeling ruimte voor innovatieve, visvriendelijke experimenten die bijdragen aan de ontwikkeling van duurzame opwekking uit water.