[Geosites Geopark Schelde Delta] De welen in de Zak van Zuid-Beveland
Zeeland is onderdeel van het grensoverschrijdende Geopark Schelde Delta. In deze serie belichten we plekken (geosites) die het verhaal vertellen van miljoenen jaren bodemdaling en opheffing, stijging en daling van de zeespiegel, getijdenwateren, rivieren, klimaatverandering en ingrepen van de mens. In de eerste aflevering: De welen in de Zak van Zuid-Beveland.
“Kenmerkend voor de Zak van Zuid-Beveland zijn de landerijen met daar omheen dijken waarop hoge rijen bomen staan. De zak van Zuid-Beveland was ooit het water van De Zwake. Door het ontstaan van de Westerschelde omstreeks 1000 na Christus slibde De Zwake langzaam dicht. Langs de oevers en op de zandplaten werden dijken aangelegd waardoor kleine en grote polders ontstonden. Als er nog maar een kleine stroom water over was, werd deze afgedamd. Dat gebeurde voor het eerst in 1443 tussen ’s-Gravenpolder en Hoedekenskerke. Tijdens stormvloeden brak het water vaak door deze afdammingen heen. Het opgestuwde zeewater tegen de afdamming stroomde over de dijk en stortte naar beneden, waarbij de grond aan de voet van de dijk tot grote diepte wegspoelde. Zo ontstonden welen, zoals de prachtige Zwaakse Weel.
Even verder naar het westen ligt de Brilletjesdijk, de derde afdamming van de Zwaakse geul en aangelegd in 1506. Onderaan de dijk liggen drie welen, waarvan een dubbele: een zogenoemd ‘brilletje’. Waarschijnlijk gevormd door een dijkdoorbraak in 1509 of 1511.
Bij herstelwerkzaamheden werd telkens de dijk om een weel heen gelegd. Nu te herkennen aan de vele bochten in deze dijk. De zwaar geteisterde Brilletjesdijk is het toonbeeld van de strijd om het land en het allermooiste plekje in de Zak van Zuid-Beveland. De Brilletjesdijk sluit aan op het ‘Oudland’ van Nisse. Een andere parel en bezienswaardigheid in het Geopark Schelde Delta!”
Aldus Bas Chamuleau. Hij is vrijwilliger bij het Geopark, Natuurmonumenten en de Nederlandse Archeologievereniging. Hij weet werkelijk álles over iedere dijk, het ontstaan van het gebied en de verrassende plekjes in de Zak van Zuid-Beveland.
Meer lezen? Kijk op www.scheldedelta.eu/nl/welen-zuidbeveland.
Beeld: Bas Chamuleau