Geopark Schelde Delta: gebied vol verhalen en inspiratie

Geopark-coördinator Walter Jonkers, werkzaam bij de Provincie Zeeland, neemt ons mee naar drie geosites in Zeeland. “Samen met vijf Provincies vertellen we het aardkundige, cultuurhistorische en landschappelijke verhaal met rivier de Schelde als allesbepalende verbinder. De geosites spelen daarbij een belangrijke rol.”

We beginnen onze reis op de grens van de Oosterschelde en de Koudekerkse Inlaag met de Plompe Toren. Walter: “Hier zie je precies wat het Geopark-keurmerk inhoudt. Verhalen combineren tot een sluitend geheel met daarin uiteraard de ontstaansgeschiedenis en de geologie, maar ook de cultuurhistorie, de natuur, oude ambachten en streekproducten. Eigenlijk gaat een Geopark dus over het volledige DNA van een gebied dat je laat zien aan bewoners en bezoekers van het gebied. Op deze plek het verhaal van de inlagen met de verdronken dorpen aan de ene kant en achter mij het verhaal van de Oosterschelde. Je leest de verhalen op de informatieborden van Natuurmonumenten en het Nationaal Park Oosterschelde die op deze plek staan. UNESCO vindt de hele Scheldedelta bijzonder, onder andere omdat hier 250 verdronken dorpen liggen waarvan meer dan 200 in Zeeland. In de tweede helft van de Middeleeuwen verdwenen veel dorpen, maar dat was niet altijd door enorme vloedgolven. Het is niet altijd het 1953-verhaal dat we voor ogen hebben. Het is ook een verhaal van verlating, omdat er regelmatig dijken doorbraken. Inwoners hadden er niks meer te zoeken omdat ze volledig door het water geïsoleerd raakten en hun houten huizen instortten. Het waren ook vaak geleidelijke processen waardoor dorpjes verdwenen, omdat er bijvoorbeeld te veel veen ontgraven werd rondom een dorp, waardoor de bodem nog lager kwam te liggen en de dijken toen toch al niet zo hoog waren. Er vielen uiteraard ook slachtoffers door verdrinking, laten we dat zeker niet wegwuiven. De Plompe Toren is de enige stille getuige die is overgebleven van de verdronken dorpen. Een icoon die staat voor de strijd van de mens tegen het water.” 

De volgende plek waar we op deze zonnige dag zijn, is het Watersnoodmuseum in Ouwerkerk, ook partner binnen het UNESCO Geopark. “Zij vertellen dus ook een deel van het verhaal met een dimensie die weer heel anders is dan de technische verhalen over de Deltawerken. Hier staat de mens centraal. De twee UNESCO-visitatoren uit IJsland en het Hartzgebergte (Duitsland) waren dan ook erg ontroerd door het indringende verhaal van het geleden leed in dit kwetsbaar gelegen gebied. Op deze plek worden ook verbindingen gelegd met de rest van de wereld. Zodra je namelijk het museum uitloopt, loop je door een continue stroom van socialmediaberichten. Die berichten gaan over wateroverlast, overstromingen en watersnood. Deze wereldwijde actualiteit maakt indruk. Dit gaat altijd tussen land, water, mens, zee en rivier: een ‘blauwe draad’ door de historie van het Geopark Schelde Delta. Het inspireert aan de ene kant en stelt ons aan de andere kant de vraag wat we van de geschiedenis kunnen leren om dit gebied leefbaar te houden voor de toekomst. Daardoor maak je dit keurmerk ook heel relevant richting de toekomst.”

Het keurmerk is ontvangen, en nu? “Wij denken al richting 2030, want wij weten dat UNESCO in 2027 opnieuw langskomt. Zij willen natuurlijk zien wat we met deze status, met dit keurmerk, hebben gedaan. Het is eigenlijk te vergelijken met een Michelinster. Omdat je eten goed is, maar ook de sfeer, de ontvangst en de interactie met de keuken. Al die dingen samen bepalen of je Michelinsterwaardig bent. Om de zoveel tijd komt er iemand langs die gaat beoordelen of dit allemaal nog klopt. Dat gaat bij ons dus ook gebeuren. Niet met een bezoek van een mystery guest, maar wel van een visitatiecommissie die beoordeelt of we het keurmerk goed toepassen, of we voldoen aan alle criteria, of alle partners het keurmerk omhelzen. Het is de komende jaren bouwen, enthousiasmeren en mensen goed en duidelijk vertellen wat dit keurmerk precies inhoudt en hoe dit keurmerk te gebruiken. De lezers van IN ZEELAND wil ik vooral vertellen: maak eens een prachtige reis door het Geopark Schelde Delta, ontdek nieuwe plekken en kom vooral nog eens terug.”